|
ตัวอย่างตัวยา ส่วนที่ใช้ทำยา และสรรพคุณยารสต่างๆ |
|
วันศุกร์ที่ 29 มกราคม 2010 เวลา 16:32 น. |
|
๒. ตัวยารสหวาน
|
ตัวยา
|
ส่วนที่ใช้ทำยา
|
สรรพคุณ
|
|
๑.งวงตาลโตนด
|
งวง
|
บำรุงดวงจิตให้ชื่นบาน แก้พิษตาลซาง แก้พยาธิ
|
|
๒.ชะเอมเทศ
|
ราก
|
แก้เสมหะในคอ ทำให้ชุ่มคอ แก้ไอ ขับปัสสาวะ
|
|
๓.ชะเอมไทย
|
เถา
|
กัดเสมหะในลำคอ แก้ไอ แก้รัตตะปิตตะโรค ระบายอ่อน ๆ
|
|
๔.น้ำตาลกรวด
|
น้ำตาล
|
บำรุงกำลัง ขับปัสสาวะ แก้เสมหะ จุกคอ แก้อ่อนเพลีย ชุ่มชื่น ชูกำลัง
|
|
๕.น้ำตาลจาก
|
น้ำตาล
|
ชูกำลัง บำรุงหัวใจให้สดชื่น สมานริดสีดวงทวาร
|
|
๖.น้ำตาลทรายขาว
|
น้ำตาล
|
บำรุงกำลัง ทำให้ชุ่มชื่น ล้างทางเดินปัสสาวะ
|
|
๗.ตาล
|
น้ำตาลสด
|
ชูกำลัง บำรุงหัวใจให้สดชื่น แก้เสมหะเหนียว เจริญอาหาร
|
|
๘.น้ำนมสด
|
น้ำนมสด
|
บำรุงกำลัง และบำรุงร่างกายให้เจริญเติบโต และเจริญอาหาร
|
|
๙.ผึ้ง
|
น้ำผึ้ง
|
แก้แห้งในอกในใจ แก้สะอึก บำรุงกำลัง ระบายอ่อน ๆ เป็นน้ำกระสายยา
|
|
๑๐.อ้อย
|
น้ำอ้อยสด
|
แก้เสมหะและหืดไอ บำรุงจิตใจให้ชุ่มชื่น ชูกำลัง
|
|
๑๑.อ้อยแดง
|
น้ำอ้อย
|
บำรุงกำลัง แก้ไข้ ขับปัสสาวะ บำรุงกองธาตุน้ำ
|
|
๑๒.คำไทย
|
ดอก
|
บำรุงโลหิต แก้แสบร้อนคันตามผิวหนัง แก้บิด แก้ไตพิการ
|
|
๑๓.คำฝอย
|
ดอก
|
บำรุงเลือด และบำรุงน้ำเหลือง แก้แสบร้อนตามผิวหนัง
|
|
๑๔.มะพร้าว
|
ดอก
|
แก้ไข้ ท้องเดิน แก้โลหิตทำพิษ แก้ร้อนภายใน
|
|
๑๕.อังกาบ
|
ดอก
|
แก้สตรีระดูขัด บำรุงไฟธาตุ แก้ไข้
|
|
๑๖.หญ้าคา
|
ราก
|
ขับปัสสาวะ เบาแดง เบาเหลือง บำรุงไต
|
|
๑๗.สับปะรด
|
เหง้า
|
แก้ขัดปัสสาวะ แก้นิ่ว แก้หนองใน ขับระดูขาว
|
|
๑๘. อบเชยเทศ
|
เปลือกต้น
|
แก้ไข้เพื่อโลหิตและลม ทำให้ชุ่มคอ แก้ลมบำรุงหัวใจ แก้อ่อนเพลีย
|
|
๑๙. มะตูม
|
ลูกสุก
|
บำรุงธาตุ ชูกำลัง แก้ร้อนในกระหายน้ำ ขับผายลม
|
|
๒๐. เข็มขาว
|
ราก
|
แก้โรคตา เจริญอาหาร แก้ตาบวม
|
๓. ตัวยารสเมาเบื่อ
|
ตัวยา
|
ส่วนที่ใช้ทำยา
|
สรรพคุณ
|
|
๑. กระไดลิง
|
เถา
|
แก้พิษทั้งปวง แก้ร้อน ขับเหงื่อ แก้ไข้พิษ ไข้กาฬ( ไข้หัว ) แก้ไข้เซื่องซึม แก้พิษเลือดลม
|
|
๒.ตานดำ
|
ราก
|
แก้พิษตานซาง ขับพยาธิในลำไส้ แก้ผอมแห้ง บำรุงธาตุพิการสำหรับเด็ก
|
|
๓.ทองพันชั่ง
|
ใบ
|
แก้พิษไข้ โรคผิวหนัง แก้มะเร็งบางจำพวก
|
|
๔.ข้าวสารเถา
|
ราก
|
ถอนพิษ ทำให้อาเจียน
|
|
๕.บุก
|
หัว
|
กัดเถาดานในท้อง ขับเสมหะ ขับเลือดลม
|
|
๖.โกฐกะกลิ้ง
|
เมล็ด
|
แก้โรคในปากในคอ ฆ่าพยาธิ แก้ลมในท้อง แก้ริดสีดวง บำรุงประสาท
|
|
๗.ชุมเห็ดเทศ
|
ทั้ง ๕
|
ขับพยาธิลำไส้ ระบายท้อง บำรุงประสาท ทำให้นอนหลับ
|
|
๘.มะค่า
|
เมล็ด
|
แก้น้ำเหลืองเสีย แก้ผื่นคัน แก้โรคผิวหนัง โรคเรื้อน
|
|
๙.สะแก
|
เมล็ด
|
แก้พยาธิตานซาง แก้ตานขโมย ขับพยาธิลำไส้ เช่น ไส้เดือน ตัวตืด
|
|
๑๐.กรวยป่า
|
ราก
|
แก้บิดมูกเลือด แก้ท้องร่วง บำรุงธาตุ แก้ริดสีดวง
|
|
๑๑. กระทุง
หมาบ้า
|
ราก
|
กระทุ้งพิษฝีภายนอกภายใน ขับปัสสาวะ แก้พิษสัตว์กัดต่อย
|
|
๑๒.กระท่อม
|
ใบ
|
แก้บิดปวดมวน แก้ปวดท้อง แก้ท้องร่วง แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย
|
|
๑๓.กัญชา
|
ใบและดอก
|
เจริญอาหาร ชูกำลัง ทำให้ใจขลาดกลัว
|
|
๑๔.ลำโพง
|
ดอก
|
แก้หอบหืด โรคผิวหนัง
|
|
๑๕. เล็บมือนาง
|
เมล็ด
|
แก้พิษตานซาง ขับพยาธิไส้เดือน และพยาธิเส้นด้าย
|
|
๑๖.กระเบา
|
ลูก
|
ฆ่าพยาธิกลากเกลื้อน แก้มะเร็ง คุดทะราด โรคเรื้อนกุฏฐัง
|
|
๑๗.สะบ้า
|
ลูก
|
แก้พิษไข้ เผาทาแก้พยาธิทั้งปวง
|
|
๑๘.ขันทอง
พยาบาท
|
เนื้อไม้
|
แก้พิษลม แก้ประดงเม็ดผื่นคัน แก้พยาธิต่าง ๆ
|
|
๑๙.เขยตายแม่ยายชักปรก
|
ราก
|
กระทุ้งพิษ แก้พิษฝีภายในและภายนอก ขับน้ำนม แก้พิษงู
|
|
๒๐.ขยุ้มตีนหมา
|
ทั้งต้น
|
แก้พิษสุนัขบ้า ตำผสมกับเนย ใช้ปิดหัวฝี
|
๔. ตัวยารสขม
|
ตัวยา
|
ส่วนที่ใช้ทำยา
|
สรรพคุณ
|
|
๑.สะเดา
|
ก้านใบ
|
แก้ดีพิการ แก้เพ้อคลั่ง แก้ไข้ตัวร้อน แก้ไข้กำเดา
|
|
๒.ดีสัตว์ต่าง ๆ
|
ดี
|
ขับยาให้แล่นเร็ว บำรุงน้ำดี และโลหิต
|
|
๓.มะกาเครือ
|
ใบ
|
แก้เสมหะเป็นพิษ แก้บิด แก้พยาธิ แก้ปวดเบ่ง ขับเสมหะ
ฟอกโลหิตระดู
|
|
๔.โคกกระออม
|
เถา
|
แก้ไข้ บำรุงน้ำดี
|
|
๕.น้ำเต้าขม
|
ใบ
|
ถอนพิษ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้เริม แก้เรื้อนกวาง
|
|
๖. เสนียด
|
ใบ
|
แก้ไข้ แก้ถ่ายเป็นโลหิต แก้หืดไอ ขับลม
|
|
๗.หญ้าใต้ใบ
|
ต้น
|
แก้ไข้ แก้ร้อนภายใน แก้พิษตานซาง แก้ไข้จับสั่น บำรุงน้ำดี
|
|
๘.ขี้เหล็ก
|
แก่น
|
แก้กล่อน แก้บวม แก้ลมจุกเสียด กระจายเลือดและลม บำรุงโลหิต
|
|
๙.ชิงชี่
|
ราก
|
แก้ไข้เพื่อดีและโลหิต แก้ไข้พิษ ไข้กาฬ ไข้ตักกะศิลา
|
|
๑๐.กระดอม
|
ลูก
|
บำรุงน้ำดี แก้ไข้ เจริญอาหาร ขับเสมหะ ระบายพิษไข้
|
|
๑๑.ขี้กาแดง
|
ลูก
|
บำรุงน้ำดี ดับพิษเสมหะและโลหิต ถ่ายล้างเสมหะและโลหิตให้ตก
|
|
๑๒.ชิงช้าชาลี
|
เถา
|
แก้พิษฝีดาษ แก้ไข้เหนือ อันเกิดเพื่อโลหิต แก้ไข้ บำรุงกำลัง บำรุงไฟธาตุ เจริญอาหาร แก้ร้อนในกระหายน้ำ
|
|
๑๓.บอระเพ็ด
|
เถา
|
แก้ไข้เหนือ แก้ไข้พิษ แก้ไข้กาฬ แก้พิษฝี
|
|
๑๔.มะระ
|
เถา
|
บำรุงน้ำดี ดับพิษทั้งปวง แก้ไข้เพื่อดีและโลหิต ระบายอ่อน ๆ
|
|
๑๕.มะนาว
|
เมล็ด
|
แก้ไข้ตานซาง แก้ซางชัก ดับพิษร้อนถอนพิษไข้
|
|
๑๖.ราชดัด
|
ลูก
|
แก้กระษัย บำรุงน้ำดี บำรุงน้ำเหลือง แก้ท้องขึ้นเฟ้อ แก้ลมวิงเวียน หาวเรอ แก้เจ็บอก แก้อาเจียนเป็นโลหิต แก้บิดมีตัว
|
|
๑๗.คนทา
|
ราก
|
แก้ไข้พิษและไข้กาฬ ไข้ตักกะศิลา ถอนพิษ และกระทุ้งพิษไข้เหนือ
|
|
๑๘.มะคำไก่
|
ราก
|
แก้กระษัย ทำให้เส้นเอ็นหย่อน และไข้เพื่อโลหิต ระบายอ่อน ๆ
|
|
๑๙.บัวขม
|
หัว
|
แก้ไข้อ่อนเพลีย บำรุงครรภ์รักษา บำรุงกำลัง บำรุงน้ำดี แก้ร้อนในกระหายน้ำ
|
|
๒๐.หวายขม
|
หัว
|
แก้ไข้เพื่อดีและโลหิต บำรุงน้ำดี แก้ไข้พิษร้อน
|
๕. ตัวยารสเผ็ดร้อน
|
ตัวยา
|
ส่วนที่ใช้ทำยา
|
สรรพคุณ
|
|
๑.กานพลู
|
ดอก
|
แก้ปวดท้อง แก้ลม แก้เหน็บชา แก้หืด ทำให้อาหารงวด แก้ปวดฟัน แก้รำมะนาด
|
|
๒.ข่า
|
เหง้า
|
แก้พิษฝี แก้ฟกบวม ขับลม ขับโลหิตระดู
|
|
๓.ขิงแครง
|
เหง้า
|
แก้พรรดึก แก้ลมพานไส้ แก้แน่นจุกเสียด แก้นอนไม่หลับ
แก้คลื่นเหียนอาเจียน
|
|
๔.พริกหอม
|
ลูก
|
ขับลมในกระเพาะอาหารและลำไส้ ขับปัสสาวะ
|
|
๕.พริกหาง
|
ลูก
|
บำรุงธาตุ แก้ปวดท้อง ขับลม ขับปัสสาวะ ขับหนอง
|
|
๖.จันทน์
|
ดอก
|
แก้ลมจุกเสียด แก้ปวดท้อง บำรุงไฟธาตุ
|
|
๗.ดีปลี
|
ดอก
|
แก้ปถวีธาตุ ๒๐ ประการ ขับเลือดลมให้เดิน แก้อุระเสมหะ
|
|
๘.พริกไทย
|
เมล็ด
|
แก้ลมในท้อง ลมสัตถกะวาตะ ช่วยย่อยอาหาร แก้พรรดึก แก้ลมอัมพฤกษ์ แก้เสมหะที่ค้างอยู่ แก้อติสาร
|
|
๙.กระชาย
|
ราก
|
บำรุงความกำหนัด แก้กามตายด้าน แก้บิดปวดมวน แก้บิดมูกเลือด
|
|
๑๐.กระเพราแดง
|
ราก
|
บำรุงธาตุ แก้ไข้สันนิบาต แก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ แก้พิษตานซาง ขับผายลมให้เรอ แก้จุกเสียด
|
|
๑๑.เจตพังคี
|
ราก
|
แก้ท้องขึ้น ปวดท้อง แน่นท้อง ขับผายลม ทำให้หาวเรอ ขับลมในลำไส้
|
|
๑๒.เจตมูลเพลิง
ขาว
|
ราก
|
กระจายลมในอก แก้ริดสีดวงทวารหนัก แก้บวม แก้คุดทะราด ช่วยย่อยอาหาร
|
|
๑๓. เจตมูลเพลิงแดง
|
ราก
|
บำรุงไฟธาตุ ( แก้จตุกาลเตโช )กระตุ้นเตือนลำไส้ให้ทำงาน ช่วยย่อยอาหาร ทำให้ร่างกายอบอุ่น แก้ฝี
|
|
๑๔.พาดไฉน
|
ราก
|
ถ่ายเสมหะและโลหิต แก้พรรดึกถ่ายพิษอุจจาระธาตุ
|
|
๑๕.หัสคุณเทศ
|
ราก
|
แก้โลหิตภายในลำไส้ แก้ริดสีดวง ขับเลือดลมให้ซ่านออกมา
|
|
๑๖.กระวาน
|
ลูก
|
กระจายเสมหะ โลหิต แก้ปวดท้อง แก้จุกเสียด ขับลมในท้อง
|
|
๑๗. จันทน์เทศ
|
ลูก
|
แก้ปวดท้อง บำรุงไฟธาตุ แก้ธาตุพิการ เจริญอาหาร รัดมดลูก
|
|
๑๘.กระเทียม
|
หัว
|
แก้เสมหะ แก้ลม แก้กลากเกลื้อน ขับลมในลำไส้ ขับปัสสาวะ
ขับโลหิต บำรุงธาตุ
|
|
๑๙.เข้าค่า
|
หัว
|
แก้ฟกบวม แก้คุดทะราด แก้โรคผิวหนัง
|
|
๒๐.พิลังกาสา
|
ลูก
|
แก้ลม แก้ไข้ท้องเสีย แก้ธาตุพิการ แก้ตานซาง ตานขโมย
|
๖. ตัวยารสมัน
|
ตัวยา
|
ส่วนที่ใช้ทำยา
|
สรรพคุณ
|
|
๑.บัวผัน
|
หัว
|
บำรุงกำลัง แก้ไข้อ่อนเพลีย บำรุงครรภ์รักษา
|
|
๒.แพะ
|
น้ำนม
|
บำรุงไฟธาตุ แก้จุกเสียด แก้หืดไอ บำรุงกำลัง แก้อ่อนเพลีย
|
|
๓.มันไก่ มันเป็ด มันหมู มันวัว
|
ไขมันสัตว์
|
บำรุงไขมันในร่างกาย บำรุงไขข้อต่อต่าง ๆ เพิ่มไขมัน และให้ความอบอุ่นแก่ร่างกาย
|
|
๔.กันเกรา
|
แก่น
|
บำรุงไขข้อ บำรุงธาตุ เป็นยาอายุวัฒนะ แก้ไข้ แก้หืดไอ แก้ริดสีดวง แก้เลือดพิการ ขับลม
|
|
๕.ค่าง
|
มันสมอง
|
บำรุงประสาท บำรุงสมองให้เกิดความจำดี บำรุงกำลัง บำรุงร่างกาย
|
|
๖.กระจับ
|
เนื้อในฝัก
|
บำรุงกำลัง แก้อ่อนเพลีย บำรุงครรภ์รักษา
|
|
๗.มะพร้าว
|
เนื้อลูก
|
บำรุงไขมันและเส้นเอ็น เพิ่มไขมันแก่ร่างกาย ใส่บาดแผล
|
|
๘.กระบก
|
เนื้อในเมล็ด
|
บำรุงไขข้อในกระดูก แก้เส้นเอ็น ให้ความอบอุ่นแก่ร่างกาย
|
|
๙.งา
|
เมล็ด
|
บำรุงไขมัน และแก้เส้นเอ็น แก้ปวดเมื่อย บำรุงกำลัง
|
|
๑๐.ถั่วเขียว
|
เมล็ด
|
แก้ขัดข้อ บำรุงเนื้อ บำรุงไขข้อ แก้ร้อนใน
|
|
๑๑.ถั่วดำ
|
เมล็ด
|
บำรุงกำลัง ให้ความอบอุ่นแก่ร่างกาย แก้ข้อพลิกแพลง ใส่บาดแผล
|
|
๑๒.ถั่วลิสง
|
เมล็ด
|
บำรุงไขข้อและเส้นเอ็น บำรุงร่างกาย เพิ่มไขมันและให้ความอบอุ่นแก่ร่างกาย
|
|
๑๓.บัวหลวง
|
ราก
|
แก้ร้อนในกระหายน้ำ บำรุงกำลัง บำรุงครรภ์รักษา
|
|
๑๔.บัวหลวง
|
เมล็ดแก่
|
บำรุงครรภ์รักษา เพิ่มความอบอุ่นในร่างกาย บำรุงไขข้อ
|
|
๑๕.หัวร้อยรู
|
หัว
|
บำรุงหัวใจ ขับชีพจรให้เดิน แก้พิษในข้อในกระดูก แก้พิษประดง
|
|
๑๖.แห้วสด
|
หัว
|
บำรุงกำลัง แก้ปวดตามข้อ และบำรุงไขมัน
|
|
๑๗.โกฐหัวบัว
|
หัว
|
แก้ลมในกองริดสีดวง กระจายลมทั้งปวง แก้ลมพานไส้ แก้ไข้
เพื่อลม
|
|
๑๘.โกฐกระดูก
|
ราก
|
แก้ลมในกองเสมหะ บำรุงกระดูก แก้กระดูกหัก
|
|
๑๙.ถั่วพู
|
หัว
|
บำรุงกำลัง แก้น้ำดีพิการ แก้ไข้
|
|
๒๐.แรด
|
นอ
|
บำรุงกำลัง ถอนพิษผิดสำแดง ดับพิษความร้อนในร่างกาย
|
๗. ตัวยารสหอมเย็น
|
ตัวยา
|
ส่วนที่ใช้ทำยา
|
สรรพคุณ
|
|
๑.กฤษณา
|
เนื้อไม้
|
บำรุงหัวใจ บำรุงตับ ปอด แก้ไข้
|
|
๒.ขอนดอก
|
เนื้อไม้
|
แก้ไข้เพื่อตรีโทษ บำรุงครรภ์รักษา บำรุงตับ ปอด และหัวใจ
|
|
๓.ชะลูด
|
เปลือกเถา
|
แก้ไข้เพื่อลม แก้ตับ ปอด บำรุงหัวใจ
|
|
๔.พิมเสนเกล็ด
|
เกล็ด
|
กระจายลม รักษาบาดแผล บำรุงหัวใจ ทำให้โล่งอก
|
|
๕.หญ้าฝรั่น
|
เกสร
|
บำรุงหัวใจให้เบิกบาน แก้อ่อนเพลีย ทำน้ำกระสายยา แก้ไข้เชื่อมซึม
|
|
๖.การะเกด
|
ดอก
|
แก้เสมหะ แก้ไอ บำรุงหัวใจ
|
|
๗.กุหลาบ
|
ดอก
|
แก้ไข้ตรีโทษ บำรุงหัวใจให้เบิกบาน
|
|
๘.ขจร
|
ดอก
|
บำรุงตับปอด แก้เสมหะและโลหิต บำรุงหัวใจ
|
|
๙.พิกุล
|
ดอก
|
แก้ไข้ แก้ลม แก้เสมหะและโลหิต
|
|
๑๐.มะลิวัลย์
|
ดอก
|
ถอนพิษผิดสำแดง แก้อ่อนเพลีย แก้ไข้ บำรุงหัวใจ
|
|
๑๑.สารภี
|
ดอก
|
แก้ไข้ ล้อมตับ ดับพิษ ทำดวงจิตให้ชุ่มชื่น
|
|
๑๒.เตยหอม
|
ใบ
|
บำรุงหัวใจให้ชุ่มชื่น แก้อ่อนเพลีย ขับปัสสาวะ
|
|
๑๓.ลำเจียก
|
ดอก
|
บำรุงหัวใจ แก้ลม แก้พิษโลหิต แก้ไข้
|
|
๑๔.แฝกหอม
|
ราก
|
บำรุงหัวใจ แก้ไข้เพื่อดี
|
|
๑๕.ลำดวน
|
ดอก
|
แก้ลมวิงเวียน บำรุงโลหิต บำรุงกำลัง แก้ไข้
|
|
๑๖.จำปา
|
ดอก
|
บำรุงร่างกาย แก้ลมวิงเวียน แก้ไข้ ทำให้เลือดเย็น
|
|
๑๗.บุนนาค
|
ดอก
|
แก้ไข้ แก้ลมหาวเรอ แก้ตามัว แก้ลมทำให้หูอื้อ
|
|
๑๘.น้ำดอกไม้
|
ดอก
|
บำรุงกำลัง บำรุงหัวใจ บำรุงโลหิต
|
|
๑๙.สันพร้าหอม
|
ใบและราก
|
แก้ไข้พิษ ไข้กาฬ บำรุงหัวใจ
|
|
๒๐.จันทน์เทศ
|
แก่น
|
บำรุงตับ บำรุงปอด บำรุงหัวใจ บำรุงน้ำดี แก้ไข้ดีเดือด
|
๘. ตัวยารสเค็ม
|
ตัวยา
|
ส่วนที่ใช้ทำยา
|
สรรพคุณ
|
|
๑.ดินโป่ง
|
|
แก้บวม บำรุงธาตุทั้ง ๔ ช่วยย่อยอาหาร
|
|
๒.ดินประสิว
|
|
ขับปัสสาวะ ถอนพิษ ขับลมในเส้น แก้นิ่ว
|
|
๓.แมงดาทะเล
|
กระดอง
|
แก้โลหิตเน่า ขับน้ำคาวปลา เผาผสมยากวาดปากแก้ซาง
|
|
๔.แสมทะเล
|
แก่น
|
แก้กระษัย ขับโลหิต ขับน้ำคาวปลา ขับลม
|
|
๕.เกลือทั้ง๕
|
|
แก้ไข้พรรดึก แก้ท้องมาน แก้เสมหะ แก้บิดมูกเลือด บำรุงน้ำเหลือง
|
|
๖.กระชาย
|
ใบ
|
แก้โรคในปาก ในคอ แก้โลหิต
|
|
๗.หอมแดง
|
ใบ
|
แก้ไข้หวัด แก้โรคตา แก้ฟกบวมช้ำ
|
|
๘.ตะบูน
|
เปลือกต้น
|
แก้บิด แก้ท้องร่วง สมาน แก้ไอ
|
|
๙.มะเกลือ
|
เปลือกต้น
|
แก้กระษัย แก้พยาธิ แก้ตานซาง
|
|
๑๐.ลำพู
|
เปลือกต้น
|
แก้โรคผิวหนัง แผลเปื่อย
|
|
๑๑.โคกกระสุน
|
ทั้งต้น
|
ขับปัสสาวะ ขับมุตกิด แก้ไตพิการ
|
|
๑๒.โกงกาง
|
เปลือกต้น
|
แก้อาเจียน แก้บาดแผลเรื้อรัง แก้ท้องร่วง
|
|
๑๓.ไผ่ป่า
|
ราก
|
แก้ไข้กาฬ ขับปัสสาวะ แก้มุตกิด ระดูขาว
|
|
๑๔.เหงือกปลา
หมอ
|
ทั้งต้น
|
แก้โรคผิวหนัง แก้ผดผื่นคัน แก้ประดง แก้ลมพิษ
|
|
๑๕.ปลากระเบน
|
หนัง
|
แก้โลหิตพิการ แก้ซางเด็ก ขับเลือดเน่าร้ายหลังการคลอดบุตร
ขับน้ำคาวปลา
|
|
๑๖.หยากไย่ไฟ
|
ไย
|
ขับเลือดเน่าร้ายหลังการคลอดบุตร ขับน้ำคาวปลา
|
|
๑๗.ปลาช่อนเค็ม
|
หาง
|
แก้เม็ดยอดในปากในคอเด็ก แก้ลิ้นเป็นฝ้าละออง แก้ซางเด็ก
|
|
๑๘.ด่างทั้งห้า
|
น้ำด่างต่างๆ
|
กัดเถาดานในท้อง แก้กษัย ขับเสมหะ
|
|
๑๙.หอยต่างๆ
|
เปลือกหอย
|
ขับลม ล้างลำไส้ บำรุงกระดูก แก้โรคกษัย
|
|
๒๐.ลิ้นทะเล
|
กระดองปลาหมึกหอม
|
แก้โลหิตเป็นพิษ แก้ซางเด็ก
|
๙. ตัวยารสเปรี้ยว
|
ตัวยา
|
ส่วนที่ใช้ทำยา
|
สรรพคุณ
|
|
๑.มะกล่ำเครือ
|
ราก
|
บำรุงเสียง แก้ศอเสมหะ แก้ลมในลำไส้
|
|
๒.โทงเทง
|
ลูก
|
แก้เจ็บคอ แก้ฝีในคอ แก้น้ำลายพิการ
|
|
๓.มะขาม
|
ใบสด
|
แก้คูถเสมหะ ฟอกโลหิต
|
|
๔.มะยม
|
ลูก
|
แก้เสมหะ ถอนพิษ แก้ไข้เพื่อเสมหะ
|
|
๕.ส้มป่อย
|
ใบ
|
ชำระล้างเสมหะในลำไส้ ฟอกโลหิต
|
|
๖.ส้มเสี้ยว
|
ใบ
|
แก้เสมหะ ฟอกโลหิตสตรี
|
|
๗.มะเขือขื่น
|
ลูก
|
ขับเสมหะ แก้น้ำลายเหนียว
|
|
๘.มะดัน
|
ลูก
|
ล้างเสมหะ ฟอกโลหิต
|
|
๙.มะอึก
|
ลูก
|
แก้ไอ ขับเสมหะ แก้น้ำลายเหนียว
|
|
๑๐. กระเจี๊ยบ
แดง
|
กลีบดอก
|
ขับปัสสาวะ กัดเสมหะ ขับนิ่ว แก้กระหายน้ำ
|
|
๑๑.มะกอก
|
เนื้อลูก
|
แก้เลือดออกตามไรฟัน แก้บิด แก้ดีพิการ ทำให้ชุ่มคอ
แก้กระหายน้ำ
|
|
๑๒.มะนาว
|
น้ำ
|
กัดเสมหะ แก้ลม ฟอกโลหิต
|
|
๑๓.มะกรูด
|
น้ำ
|
กัดเสมหะ แก้ลม ฟอกโลหิต
|
|
๑๔.ส้มซ่า
|
น้ำ
|
กัดเสมหะ แก้ลม ฟอกโลหิต
|
|
๑๕.สับปะรด
|
ผล
|
แก้เสมหะ ขับปัสสาวะ แก้นิ่ว แก้มุตกิด ระดูขาว
|
|
๑๖.ชะมวง
|
ใบ
|
ระบายท้อง แก้ไข้ แก้เสมหะ แก้ธาตุพิการ
|
|
๑๗.สารส้ม
|
|
สมานแผลภายในและภายนอก ขับปัสสาวะ แก้นิ่ว แก้ระดูขาว
|
|
๑๘.พุงดอ
|
ราก
|
แก้ตานซาง ดับพิษไข้ ถอนพิษไข้ แก้พิษฝี
|
|
๑๙.มะปลิง
|
ลูก
|
แก้เสมหะ แก้น้ำลายเหนียว ฟอกโลหิต
|
|
๒๐.มะขามป้อม
|
เนื้อลูก
|
แก้ไอ บำรุงเสียงให้เพราะ
|
หมายเหตุ
รสยาที่กล่าวมานี้ มีทั้งหมด ๙ รส แต่ในตำราเวชศึกษาของพระยาพิษณุประสาทเวช ท่านได้กล่าวไว้ว่าควรมีตัวยารสจืดเพิ่มขึ้นมาอีก ๑ รส ดังตัวอย่างต่อไปนี้
รสจืด สรรพคุณ แก้เสมหะและปัสสาวะ ตัวยา ส่วนที่ใช้ทำยา และสรรพคุณ เช่น
|
ตัวยา
|
ส่วนที่ใช้ทำยา
|
สรรพคุณ
|
|
๑.ตะไคร้น้ำ ตะไคร้หางนาค
|
ทั้งต้น
|
ขับปัสสาวะ แก้ช้ำรั่ว แก้กระษัยกล่อน
|
|
๒.หญ้าถอดปล้อง
|
ทั้งต้น
|
ขับปัสสาวะ แก้มุตกิต ขับระดูขาว แก้ปวดข้อ ปวดกระดูก
|
|
๓. หญ้าไซ
|
ทั้งต้น
|
ขับปัสสาวะ แก้มุตกิด ขับระดูขาว แก้ทางเดินปัสสาวะ
|
|
๔.ขลู่
|
ต้น
|
แก้กระษัยกล่อน แก้ปัสสาวะพิการ แก้กษัยเส้น แก้ริดสีดวงทวาร
|
|
๕.ผักกาดน้ำ
|
ต้น
|
ขับปัสสาวะ แก้ช้ำรั่ว แก้นิ่ว
|
|
๖.ตำลึง
|
เถา
|
แก้ไข้ที่มีพิษ แก้โรคตา ดับพิษร้อน ถอนพิษไข้
|
|
๗.ต่อไส้
|
ราก
|
แก้ปัสสาวะ แก้ไตพิการ แก้เส้นเอ็น
|
|
๘.แตงหนู
|
ราก
|
แก้ปัสสาวะพิการ แก้เสมหะ
|
|
๙.ไทรย้อย
|
รากอากาศ
|
ขับปัสสาวะ แก้กระษัยไตพิการ บำรุงน้ำนม
|
|
๑๐.ไม้ไผ่ป่า
|
รากและตา
|
ขับปัสสาวะ แก้กระหายน้ำ
|
|
๑๑.มะปราง
|
ราก
|
แก้ไข้ ถอนพิษผิดสำแดง แก้ร้อนใน
|
|
๑๒.หมากเมีย
|
ใบ
|
แก้ไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้พิษต่างๆ ขับปัสสาวะ
|
|
๑๓.หมากผู้
|
ใบ
|
แก้ไข้ แก้พิษร้อนในร่างกาย ขับปัสสาวะ
|
|
๑๔.มะนาว
|
ราก
|
ถอนพิษไข้ ถอนพิษผิดสำแดง
|
|
๑๕.มะกรูด
|
ราก
|
ถอนพิษผิดสำแดง แก้หวัด แก้กำเดา
|
|
๑๖.หญ้าปากควาย
|
ราก
|
แก้ไข้ ขับปัสสาวะ แก้ร้อนใน แก้ไข้พิษไข้กาฬ
|
|
๑๗.ผักกระเฉด
|
ทั้งต้น
|
ดับพิษร้อน ถอนพิษผิดสำแดง บำรุงน้ำนม เจริญอาหาร
|
|
๑๘.ผักบุ้งไทย
|
ทั้งต้น
|
บำรุงสายตา ถอนพิษต่างๆ แก้เมาเบื่อต่างๆ
|
|
๑๙.มะปลิง
|
ราก
|
ถอนพิษผิดสำแดง แก้ไข้กลับ ไข้ซ้ำ แก้ร้อนใน แก้ไข้กำเดา
|
|
๒๐.ใบเงิน ใบทอง
ใบนาค
|
ใบ
|
แก้ร้อนในกระหายน้ำ ดับพิษร้อน ถอนพิษไข้
|
|
ตัวอย่างตัวยา ส่วนที่ใช้ทำยา และสรรพคุณยารสต่างๆ
