มหาพิกัด หรือมหาพิกัดยา คือ พิกัดใหญ่กว่าพิกัดธรรมดา โดยเอาตัวยาหลายสิ่งหลายอย่างมารวมกันเข้าเรี

ยกชื่อเดียวกัน แต่น้ำหนักของตัวยาในมหาพิกัดหนักสิ่งละไม่เท่ากันหนักมาก หนักน้อยบ้างซึ่งสงเคราะห์ไว้แก้ในกองธาตุ กำเริบ หย่อน พิการ หรือแก้ในลักษณะโรคแทรก โรคตาม แต่ก็อยู่ในขอบเขตที่กำหนดไว้ แบ่งมหาพิกัดได้ดังนี้
๓.๑? มหาพิกัดตรี (ยา ๓ สิ่ง)
๓.๑.๑ มหาพิกัดตรีผลา ตรีผลาเป็นพิกัดยาในคิมหันตฤดู (ฤดูร้อน) ถ้าจะใช้แก้ในสมุฏฐานต่าง ๆ จะใช้ส่วนตัวยาในพิกัดแตกต่างกัน ดังนี้
๑)? มหาพิกัดตรีผลา ถ้าจะแก้เสมหะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้
ลูกสมอพิเภก??? ๘??? ส่วน??? (ปิตตะ)
ลูกสมอไทย??? ๔??? ส่วน??? (วาตะ)
ลูกมะขามป้อม??? ?๑๒??? ส่วน??? (เสมหะ)
๒)? มหาพิกัดตีผลา ถ้าจะแก้ปัตตะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้
ลูกสมอพิเภก ??? ?๑๒??? ส่วน??? (ปิตตะ)
ลูกสมอไทย??? ๘??? ส่วน??? (วาตะ)
ลูกมะขามป้อม??? ?? ๔??? ส่วน??? (เสมหะ)
๓)? มหาพิกัดตีผลา ถ้าจะแก้วาตะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้
ลูกสมอพิเภก ??? ? ๔??? ส่วน??? (ปิตตะ)
ลูกสมอไทย?????????????? ๑๒??? ส่วน??? (วาตะ)
ลูกมะขามป้อม??? ?? ๘??? ส่วน??? (เสมหะ)
๓.๑.๒? มหาพิกัดตรีกฏุก ตรีกฏุกเป็นพิกัดยาในวสันตฤดู (ฤดูฝน) ถ้าจะใช้แก้สมุฏฐานต่าง ๆ จะใช้ส่วนของตัวยาในพิกัดแตกต่างกัน ดังนี้
๑)? มหาพิกัดตรีกฏุก ถ้าจะแก้เสมะหะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้
เหง้าขิงแห้ง??? ๘??? ส่วน??? (ปิตตะ)
เมล็ดพริกไทย??? ๔??? ส่วน??? (วาตะ)
ดอกดีปลี??? ๑๒??? ส่วน??? (เสมหะ)
๒) มหาพิกัดตรีกฏุก ถ้าจะแก้ปิตตะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้
เหง้าขิงแห้ง??? ๑๒??? ส่วน??? (ปิตตะ)
เมล็ดพริกไทย??? ๘??? ส่วน??? (วาตะ)
ดอกดีปลี??? ??? ๔??? ส่วน??? (เสมหะ)
๓) มหาพิกัดตรีกฏุก ถ้าจะแก้วาตะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้
เหง้าขิงแห้ง??? ๔??? ส่วน??? (ปิตตะ)
เมล็ดพริกไทย??? ๑๒??? ส่วน??? (วาตะ)
ดอกดีปลี??? ??? ๘??? ส่วน??? (เสมหะ)
๓.๑.๓? มหาพิกัดตรีสาร ตรีสารเป็นพิกัดยาในเหมันตฤดู (ฤดูหนาว) ถ้าจะใช้แก้ในสมุฏฐานต่าง ๆ จะใช้ส่วนของตัวยาในพิกัดแตกต่างกันดังนี้
๑)? มหาพิกัดตรีสาร ถ้าจะแก้เสมหะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้
รากเจตมูลเพลิง ??? ??? ๘??? ส่วน??? (ปิตตะ)
เถาสะค้าน??? ??? ๔??? ส่วน??? (วาตะ)
รากช้าพลู??? ๑๒??? ส่วน ??? (เสมหะ)
๒) มหาพิกัดตรีสาร ถ้าจะแก้ปิตตะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้
รากเจตมูลเพลิง ??? ๑๒??? ส่วน??? (ปิตตะ)
เถาสะค้าน??? ??? ๘??? ส่วน??? (วาตะ)
รากช้าพลู??? ??? ๔??? ส่วน ??? (เสมหะ)
๓) มหาพิกัดตรีสาร ถ้าจะแก้เสมหะสมุฏฐาน มีส่วนและตัวยาดังนี้
รากเจตมูลเพลิง ??? ??? ๔??? ส่วน??? (ปิตตะ)
เถาสะค้าน??? ๑๒??? ส่วน??? (วาตะ)
รากช้าพลู??? ??? ๘??? ส่วน ??? (เสมหะ)

ตารางสรุปมหาพิกัดตรี

?

?

?

?

?

?

?

?

๓.๒.๕? ทศเบญจขันธ์?? แก้ในกองอสุรินธัญญาณธาตุ คือ ธาตุสำแดงให้รู้ดุจผีสิง ให้ระส่ำระสาย ในกองธาตุทั้ง ๔ ทำให้อุจจาระมีกลิ่นต่าง ๆ ตามธาตุที่พิการ

๑)? ทศเบญจขันธ์? ถ้าจะแก้ในกองปถวีธาตุ มีส่วนและตัวยาดังนี้??? ??? ??? ??? ดอกดีปลี??? ??? ๕??? ส่วน
รากเจตมูลเพลิง??? ??? ๔??? ส่วน
เถาสะค้าน??? ??? ๓??? ส่วน
รากช้าพลู??? ??? ๒??? ส่วน
เหง้าขิงแห้ง??? ??? ๑??? ส่วน
๒) ทศเบญจขันธ์? ถ้าจะแก้ในกองเตโชธาตุ มีส่วนและตัวยาดังนี้??? ??? ??? ??? รากเจตมูลเพลิง??? ??? ๕??? ส่วน
เถาสะค้าน??? ??? ๔??? ส่วน
รากช้าพลู??? ??? ๓??? ส่วน
เหง้าขิงแห้ง??? ??? ๒??? ส่วน
ดอกดีปลี??? ??? ๑??? ส่วน
๓) ทศเบญจขันธ์? ถ้าจะแก้ในกองวาโยธาตุ มีส่วนและตัวยาดังนี้??? ??? ??? ??? เถาสะค้าน??? ??? ๕??? ส่วน
รากช้าพลู??? ??? ๔??? ส่วน
เหง้าขิงแห้ง??? ??? ๓??? ส่วน
ดีปลี??? ??? ๒??? ส่วน
รากเจตมูลเพลิง??? ??? ๑??? ส่วน
๔) ทศเบญจขันธ์? ถ้าจะแก้ในกองอาโปธาตุ มีส่วนและตัวยาดังนี้??? ??? ??? ??? รากช้าพลู??? ??? ๕??? ส่วน
เหง้าขิงแห้ง??? ??? ๔??? ส่วน
ดีปลี??? ??? ๓??? ส่วน
รากเจตมูลเพลิง??? ??? ๒??? ส่วน
เถาสะค้าน??? ??? ๑??? ส่วน
๕) ทศเบญจขันธ์? ถ้าจะแก้ในกองอากาศธาตุ มีส่วนและตัวยาดังนี้??? ??? ??? เหง้าขิงแห้ง??? ??? ๕??? ส่วน
ดีปลี??? ??? ๔??? ส่วน
รากเจตมูลเพลิง??? ??? ๓??? ส่วน
เถาสะค้าน??? ??? ๒??? ส่วน
รากช้าพลู??? ??? ๑??? ส่วน
รวมกันได้ ๑๕? ส่วน โดยพิกัด แก้ในกองอสุรินธัญญาณธาตุ

ตารางสรุปมหาพิกัดทศเบญจขันธ์

?

?

?

?

?

๓.๓? มหาพิกัดทั่วไป (ยา ๖ สิ่ง)
มหาพิกัดทั่วไป คือ มหาพิกัดที่กำหนดเอาตัวยา ๖ สิ่ง ใช้สำหรับแก้ธาตุกำเริบ หย่อนพิการโดยกำหนดตัวยาเป็น ๑๖ ส่วน ๘ ส่วน ๔ ส่วน ๓ ส่วน ๒ ส่วน และ ๑ ส่วน ตามลำดับ โดยกำหนดน้ำหนักตัวยาที่ใช้ทั่วไปในธาตุทั้ง ๔ กอง โดยนำตัวยาในพิกัดตรีผลา ตรีสาร ตรีกฏุก รวมกับตัวยาประจำธาตุจะเป็น ๖ ตัวยา มหาพิกัดทั่วไปจึงใช้แก้กองธาตุทั้ง ๔ แบ่งออกได้เป็น ๔ กอง ได้แก่?
๑) แก้เตโชธาตุกำเริบ หย่อน พิการ
๒)?? แก้วาโยธาตุกำเริบ หย่อน พิการ
๓)?? แก้อาโปธาตุกำเริบ หย่อน พิการ
๔)?? แก้ปถวีธาตุกำเริบ หย่อน พิการ
๓.๓.๑? พิกัดกองเตโชธาตุ ประจำสมุฏฐานอัคคี (ธาตุไฟ ๔ กอง)
๑)? แก้เตโชธาตุกำเริบ มีส่วนตัวยาดังนี้
ลูกสมอพิเภก??? หนัก??? ๑๖??? ส่วน
รากเจตมูลเพลิง??? หนัก??? ??? ๘??? ส่วน
เหง้าขิงแห้ง??? หนัก??? ??? ๔??? ส่วน
รากช้าพลู??? หนัก??? ??? ๓??? ส่วน
ดอกดีปลี??? หนัก??? ??? ๒??? ส่วน
เถาสะค้าน??? หนัก??? ??? ๑??? ส่วน
๒)? แก้เตโชธาตุหย่อน มีตัวยาดังนี้
รากเจตมูลเพลิง??? หนัก??? ๑๖??? ส่วน???
เหง้าขิงแห้ง??? หนัก??? ??? ๘??? ส่วน
ลูกสมอพิเภก??? หนัก??? ??? ๔??? ส่วน
เถาสะค้าน??? หนัก??? ??? ๓??? ส่วน
รากช้าพลู??? หนัก??? ??? ๒??? ส่วน
ดอกดีปลี??? หนัก??? ??? ๑??? ส่วน
๓)? แก้เตโชธาตุพิการ มีตัวยาดังนี้
เหง้าขิงแห้ง??? หนัก??? ๑๖??? ส่วน
ลูกสมอพิเภก??? หนัก??? ??? ๘??? ส่วน
รากเจตมูลเพลิง??? หนัก??? ??? ๔??? ส่วน
ดอกดีปลี??? หนัก??? ??? ๓??? ส่วน
เถาสะค้าน??? หนัก??? ??? ๒??? ส่วน
รากช้าพลู??? หนัก??? ??? ๑??? ส่วน
๓.๓.๒ พิกัดกองวาโยธาตุ ประจำสมุฏฐานวาตะ (ธาตุลม ๖ กอง)
๑)? แก้วาโยธาตุกำเริบ มีตัวยาดังนี้
ลูกสมอไทย??? หนัก??? ๑๖??? ส่วน
เถาสะค้าน??? หนัก??? ??? ๘??? ส่วน
เมล็ดพริกไทย??? หนัก??? ??? ๔??? ส่วน
ดอกดีปลี??? หนัก??? ??? ๓??? ส่วน
รากเจตมูลเพลิง??? หนัก??? ??? ๒??? ส่วน
รากช้าพลู??? หนัก??? ??? ๑??? ส่วน
เหง้าขิงแห้งระคน?? ๑/๒ ส่วน
๒)? แก้วาโยธาตุหย่อน มีตัวยาดังนี้
เถาสะค้าน??? หนัก??? ๑๖??? ส่วน
เมล็ดพริกไทย??? หนัก??? ??? ๘??? ส่วน
ลูกสมอไทย??? หนัก??? ??? ๔??? ส่วน
รากช้าพลู??? หนัก??? ??? ๓??? ส่วน
ดอกดีปลี??? หนัก??? ??? ๒??? ส่วน
รากเจตมูลเพลิง??? หนัก??? ??? ๑??? ส่วน
เหง้าขิงแห้งระคน?? ๑/๒ ส่วน??? ???
๓)? แก้วาโยธาตุพิการ มีตัวยาดังนี้
เมล็ดพริกไทย??? หนัก??? ๑๖??? ส่วน
ลูกสมอไทย??? หนัก??? ??? ๘??? ส่วน
เถาสะค้าน??? หนัก??? ??? ๔??? ส่วน
รากเจตมูลเพลิง??? หนัก??? ??? ๓??? ส่วน
รากช้าพลู??? หนัก??? ??? ๒??? ส่วน
ดอกดีปลี??? หนัก??? ??? ๑??? ส่วน
เหง้าขิงแห้ง ระคน?? ๑/๒ ส่วน??????????????????????????????

๓.๓.๓? พิกัดกองอาโปธาตุ? ประจำสมุฏฐานอาโป (ธาตุน้ำ ๑๒ กอง)
๑)? แก้อาโปธาตุกำเริบ? มีตัวยาดังนี้
ลูกมะขามป้อม??? หนัก??? ๑๖??? ส่วน
รากช้าพลู??? หนัก??? ??? ๘??? ส่วน
ดอกดีปลี??? หนัก??? ??? ๔??? ส่วน
รากเจตมูลเพลิง??? หนัก??? ??? ๓??? ส่วน
เถาสะค้าน??? หนัก??? ??? ๒??? ส่วน
เหง้าขิงแห้ง??? หนัก??? ??? ๑??? ส่วน
เมล็ดพริกไทย ระคน?? ๑/๒ ส่วน
๒) แก้อาโปธาตุหย่อน? มีตัวยาดังนี้
รากช้าพลู??? หนัก??? ๑๖??? ส่วน
ดอกดีปลี??? หนัก??? ??? ๘??? ส่วน
ลูกมะขามป้อม??? หนัก??? ??? ๔??? ส่วน
เหง้าขิงแห้ง??? หนัก??? ??? ๓??? ส่วน
รากเจตมูลเพลิง??? หนัก??? ??? ๒??? ส่วน
เถาสะค้าน??? หนัก??? ??? ๑??? ส่วน
เมล็ดพริกไทย ระคน?? ๑/๒ ส่วน
๓) แก้อาโปธาตุพิการ? มีตัวยาดังนี้
ดอกดีปลี??? หนัก??? ๑๖??? ส่วน
ลูกมะขามป้อม??? หนัก??? ??? ๘??? ส่วน
รากช้าพลู??? หนัก??? ??? ๔??? ส่วน
เถาสะค้าน??? หนัก??? ??? ๓??? ส่วน
เหง้าของแห้ง??? หนัก??? ??? ๒??? ส่วน
รากเจตมูลเพลิง??? หนัก??? ??? ๑??? ส่วน
เมล็ดพริกไทย ระคน?? ๑/๒ ส่วน
๓.๓.๔? พิกัดกองปถวีธาตุ? ประจำสมุฏฐานปถวี (ธาตุ? ๒๐ กอง)
๑)? แก้ปถวีธาตุกำเริบ? มีตัวยาดังนี้
รากช้าพลู??? หนัก??? ๑๖??? ส่วน
ดอกดีปลี??? หนัก??? ??? ๘??? ส่วน???
เถาสะค้าน??? หนัก??? ??? ๔??? ส่วน
รากเจตมูลเพลิง??? หนัก??? ??? ๓??? ส่วน
เหง้าขิงแห้ง??? หนัก??? ??? ๒??? ส่วน
เมล็ดพริกไทย??? หนัก??? ??? ๑??? ส่วน
ตรีผลาระคน?? ๑/๒??? ส่วน??
๒) แก้ปถวีธาตุหย่อน? มีตัวยาดังนี้
ดอกดีปลี??? หนัก??? ๑๖??? ส่วน???
เถาสะค้าน??? หนัก??? ??? ๘??? ส่วน
รากช้าพลู??? หนัก??? ??? ๔??? ส่วน
เมล็ดพริกไทย??? หนัก??? ??? ๓??? ส่วน
รากเจตมูลเพลิง??? หนัก??? ??? ๒??? ส่วน
เหง้าขิงแห้ง??? หนัก??? ??? ๑??? ส่วน
ตรีผลาระคน?? ๑/๒??? ส่วน


๓) แก้ปถวีธาตุพิการ มีตัวยาดังนี้
เถาสะค้าน??? หนัก??? ๑๖??? ส่วน
รากช้าพลู??? หนัก??? ??? ๘??? ส่วน
ดอกดีปลี??? หนัก??? ??? ๔??? ส่วน???
เหง้าขิงแห้ง??? หนัก??? ??? ๓??? ส่วน
เมล็ดพริกไทย??? หนัก??? ??? ๒??? ส่วน
รากเจตมูลเพลิง??? หนัก??? ??? ๑??? ส่วน
ตรีผลาระคน?? ๑/๒??? ส่วน

ตารางสรุปมหาพิกัดทั่วไป? (ยา ๖ สิ่ง)