โรคเกี่ยวกับนม

๑. บำรุงน้ำนม หลังคลอดบุตรใหม่ๆ ให้ใช้ยาเหล่านี้คือ

ขนานที่ ๑ ใช้ไพล ๒ ส่วนตำผสมกับการบูร ๑ ส่วน ห่อผ้าประคบที่นม ทำวันละ ๒ ครั้งๆละ ๒๐ นาที

ขนานที่ ๒ ใช้ขิงสดผ่านเป็นแว่นบางๆ ๑ ขยุ้มมือ ถ้าเป็นขิงแห้งใช้ ๑ หยิบมือชงกับน้ำร้อนเดือดจัดๆ ปล่อยทิ้งไว้ให้เย็น ผสมน้ำตาล ๑-๒ ช้อนชากินวันละ ๓ ครั้งๆละ ๑ ถ้วย หลังอาหาร กินสัก ๒-๓ อาทิตย์

ขนานที่ ๓ ใช้หัวปลีกล้วยมาทำ แกงเลียงกินทุกวันๆละ ๑ มื้อ เป็นเวลา ๗ หรือ ๑๐ วัน

ขนานที่ ๔ เอาเม็ดขนุนมาต้มกินเป็นขนมทุกวัน กินจนพออิ่มวันละ ๑ ครั้ง กิน ๗-๑๐ วัน

๒. เต้านมอักเสบ

ใช้ใบละหุ่งทาด้วยน้ำมันมะพร้าวหรือน้ำมันพืชอังไฟพอร้อน ปิดตรงบริเวณที่อักเสบเปลี่ยนใหม่เมื่อเย็น ปิดวันละ ๓-๔ ครั้ง

๓. แผลที่หัวนม

ขนานที่ ๑ เอาใบพลูผสมกับดินสอพองที่เผาไฟแล้ว ตำให้ละเอียดจนเข้ากันดี (ดินสอพองใส่พอให้ยาติดแผล) เอายาพอกที่หัวนมเปลี่ยนยาทุกครั้งที่ยาเริ่มแห้ง

ขนานที่ ๒ ใช้เปลือกสีเสียดประมาณ ๑ หยิบมือผสมน้ำ ๑ แก้ว ต้มให้เดือดประมาณ ๑๐-๑๕ นาที ใช้น้ำล้างแผลบ่อยๆ

๔. นมคัด

ขนานที่ ๑ เอาใบพลูอังไฟพออุ่นๆ จนใบอ่อนตัวเอามาแปะที่นม วางช้อนกันหลายๆใบ หมั่นเปลี่ยนเมื่อยาเย็น

ขนานที่ ๒ เอาลูกใต้ใบทั้งต้นและราก ๑ กำมือ ตำผสมเหล้าขาวคั้นเอาน้ำกิน ๑ ถ้วยชาและเอากากพอกทำเพียงครั้งเดียว

ขนานที่ ๓ ใช้หญ้าดอกขาวทั้งต้นและรากตำให้ละเอียดผสมเหล้าพอกนม เปลี่ยนยาวันละ ๒-๓ ครั้ง

๕. นมซ่าน

นมซ่านคือมีน้ำนมไหลมากเกินไป ใช้ใบพลูรักษาวิธีเดียวกันกับแก้นมคัด