โรคเกี่ยวกับท้อง

ขนานที่ ๑ เอารากย่านางแดง กับรากมะปรางหวาน ฝนกับน้ำอย่างละเท่าๆกัน ฝนจนน้ำขุ่นแต่ไม่ถึงกับข้นกินครั้งละ ½ -๑ แก้ว วันละ ๓-๔ ครั้ง หรือทุก ๒ ชั่วโมง แล้วแต่อาการหนักเบา (ถ้าไม่มีรากมะปรางหวาน ใช้แต่รากย่านางแดงอย่างเดียวก็ได้)

ขนานที่ ๒ ใช้รากแก้ว รากมะขาม รากย่านาง ฝนกินแบบเดียวกับขนานที่ ๑

ขนานที่ ๓ ใช้รากมะกรูด รากมะนาว รากมะปรางหวาน รากเหมือดคน ยาทั้งสีนี้เลือกเอาแต่อย่างเดียวฝนด้วยน้ำซาวข้าวกิน ถ้าไม่หายให้ฝนรวมเข้าด้วยกันทั้ง ๔ อย่าง ฝนกินแบบเดียวกับขนานที่ ๑

ขนานที่ ๔ ใช้ใบข่อย ๑ กำมือ ตำให้ละเอียด ผสมน้ำซาวข้าว ๑ แก้ว คั้นเอาน้ำกิน แบบเดียวกับขนานที่ ๑

ขนานที่ ๕ ใช้ผักบุ้งแดงทั้งต้น ๑-๒ กำมือ ใส่น้ำพอท่วมยาเติมน้ำตาลทรายแดงให้พอหวาน ต้มให้เดือดนาน ๕-๑๐ นาที กินครั้งละ ๑ แก้ว กินแบบเดียวกับขนานที่ ๑

๒. แพ้ท้อง

ให้กินปลาเล็กปลาน้อย เช่น ปลาไส้ตัน ลูกปลาสลิด ปลากระดี่ทอดกรอบ กินทั้งก้างกินทุกวันละได้ธาตุแคลเซี่ยม

๓. ปวดท้องเพราะอาหารเป็นพิษ

ใช้ใบสะระแหน่ ๑ กำมือ ตำกับเหล้า คั้นเอาน้ำยากินทีเดียวให้หมด ถ้าอาการดีขึ้นให้กินซ้ำอีกสัก ๑ หรือ ๒ ครั้ง

๔. เบื่ออาหาร

ขนานที่ ๑ ใช้ใบฟ้าทะลายโจรตากแห้งบดผง ปั้นลูกกลอนกินก่อนอาหารครั้งละ ๔-๘ เม็ด

ขนานที่ ๒ ใช้ลูกสมอไทยสดดองสุราอย่างน้อย ๗ วัน กินลูกสมอครั้งละ ๑-๒ ผล

ขนานที่ ๓ ใช้เม็ดพริกไทย หัวหญ้าแห้วหมู รากกระชาย เถาบอระเพ็ดหนักอย่างละเท่าๆกัน บดเป็นผงปั้นลูกกลอน กินครั้งละ ๑ เม็ดหลังอาหาร

๕. ท้องอืด

ขนานที่ ๑ เอาเหง้าขมิ้นชันตากแห้งบดผง ปั้นลูกกลอนขนาดเท่าเม็ดในพุทรา กินครั้งละ ๒-๓ เม็ดหลังอาหารและก่อนนอน

ขนานที่ ๒ ใช้ใบพลูสด ๒ ใบตำคั้นเอาน้ำให้ได้สัก ๑-๒ ช้อนชา กินอึกเดียวแล้วดื่มน้ำตามเข้าไป ๑ แก้วกินหลังอาหารและก่อนนอน

ขนานที่ ๓ ใช้ขิงสดหั่นเป็นแว่น ๑ ขยุ้มมือ ชงกับน้ำเดือด ๑ แก้ว หรือต้มให้เดือดนาน ๓-๕ นาทีตั้งทิ้งไว้ให้เย็น ดื่มรวดเดียวให้หมด หรือเอาขิงสดขนาดเท่าหัวแม่มือตำให้ละเอียดคั้นเอาน้ำกิน แล้วดื่มน้ำตามลงไป หรือเอาขิงแห้งบดผงใส่แคปซูลเบอร์ ๒ กินครั้งละ ๑-๒ แคปซูล หลังอาหาร และก่อนนอน

ขนานที่ ๔ เอากระเทียม ๕-๗ กลีบตำให้ละเอียดใช้ช้อนตกขึ้นมา ใช้นิ้วควักกระเทียมจากช้อนติดปลายนิ้วมือและหย่อนก้อนกระเทียมนี้ลงในคอ กลืนลงไปและดื่มน้ำตามให้มากๆ

ขนานที่ ๕ เอาผิวมะกรูด ๑ ลูก ตำให้ละเอียด ผสมน้ำนิดหน่อยคั้นให้ได้น้ำ ๑ ถ้วยชา ดื่มรวดเดียวให้หมดและดื่มน้ำตาม

ขนานที่ ๖ ใช้เหง้าข่าอ่อนกินเป็นอาหาร

ขนานที่ ๗ ใช้ตะไคร้ เอาเปลือกที่แข็งๆ ออก เหลือแต่ไส้ในอ่อนเคี้ยวกินเป็นอาหาร

ขนานที่ ๘ เอาลูกยอสุกโขลกกับเกลือผสมน้ำผึ้ง ปั้นเป็นยาลูกกลอน ขนาดเท่าเม็ดในพุทรา กินครั้งละ ๑-๒ เม็ด วันละ ๓ เวลาหลังอาหาร เป็นยาขับผายลมในลำไส้

๖. ท้องอืดในเด็กอ่อน

ขนานที่ ๑ ใช้รากเจตพังคีฝนกับน้ำปูนใสทาท้องเด็ก

ขนานที่ ๒ ใช้ดอกกานพลูทุบพอช้ำ ๑ ดอก ใส่ในน้ำที่ใช้ชงนม ๑ ขวดน้ำปลา เอาน้ำนั้นชงนมให้เด็กดูดกิน

ขนานที่ ๓ ใช้ใบพลู ๔-๕ ใบ มาอังไฟจนใบพลูอ่อน วางนาบ บนท้องเด็กขณะที่ยังอุ่นอยู่ วางช้อนกันเป็นขั้นๆ

๗. ท้องอืดในผู้สูงอายุ

ให้กินเนื้อลูกมะตูมสุกครั้งละ ๑ ลูก หลังอาหารทุกวัน

๘. กระเพาะลำไส้อักเสบ

ขนานที่ ๑ กินวุ้นว่านหางจระเข้ราดด้วยน้ำหวานวันละ ๔ ครั้งๆละ ๒ ช้อนโต๊ะ ก่อนอาหารและก่อนนอน (วุ้นตัดเป็นท่อนเล็กๆ ก่อน เวลากินควรเคี้ยวให้ละเอียดด้วย)

ข้อควรระวัง ก่อนกินต้องล้างยางให้หมดรสขมจริงๆ เสียก่อน เพราะยางทำให้กระเพาะลำไส้อักเสบกำเริบขึ้นได้

ขนานที่ ๒ ให้กินน้ำข้าวต้มที่ต้มจนเปื่อย ผสมเกลือเล็กน้อยเพื่อให้กินง่าย กินวันละ ๔ ครั้ง ก่อนอาหารและก่อนนอน

ขนานที่ ๓ ใช้ใบฝรั่งแห้ง ๑ กำมือ ใส่น้ำให้ท่วมยา ต้มให้เดือด ๑๐ นาที กินวันละ ๔ ครั้งๆละ ๑ แก้วก่อนอาหารและก่อนนอน

ขนานที่ ๔ กินมะละกอสุกเป็นผลไม้หลังอาหารทุกมื้อเป็นประจำทุกวัน (กินจนอิ่ม)

๙. โรคกระเพาะ

ยาทุกขนานนี้ ถ้าถูกกับยาจะรู้สึกดีขึ้นภายใน ๑ อาทิตย์ ให้กินต่อไปจนหายขาด

ขนานที่ ๑ ใช้ไพลสด ๓ ส่วน เกลือ ๑ ส่วน ตำผสมกัน ปั้นเป็นเม็ดเท่าเม็ดในพุทรา กินวันละ ๓ ครั้งๆละ ๑ เม็ดก่อนอาหาร

ขนานที่ ๒ เอาข้าวตังมาคั่วให้แห้ง ตากแดด ๓ วัน ตำให้ละเอียด ใช้ครั้งละ ๑-๒ ช้อนแกง ละลายในน้ำข้าวเช็ด ๑ ถ้วยแกง เติมเกลือเติมน้ำตาล เพื่อให้กินง่าย กินวันละ ๔ ครั้ง ก่อนอาหารและก่อนนอน

ขนานที่ ๓ เอากล้วยหักมุกดิบ หรือกล้วยน้ำว้าดิบหั่นตากแดด บดผง กินครั้งละ ๑-๒ ช้อนแกง ละลายในน้ำข้าวเช็ดหรือน้ำหวาน กินวันละ ๔ ครั้ง ก่อนอาหารและก่อนนอน

ขนานที่ ๔ กินกล้วยน้ำว้าสุกๆ วันละ ๓ ครั้งๆ ละ ๒ ลูก ก่อนอาหารครึ่งชั่วโมง

ขนานที่ ๕ ตื่นนอนตอนเช้าให้กินน้ำให้มากที่สุด ก่อนไปทำอะไรอื่น กินน้ำเพิ่มขึ้นไปเรื่อยๆ จนกินได้ถึง ๕ แก้ว

๑๐. ท้องเสีย

ขนานที่ ๑ ให้ดื่มน้ำมากๆ การดื่มน้ำมากๆ สำคัญกว่ายาชนิดใดๆ โดยทั่วไปแล้ว ถ้ากินน้ำมากพอ ไม่จำเป็นต้องกินยาแก้ท้องเสียเลย ถ้าจะให้ดียิ่งขึ้นเติมน้ำตาลทรายและเกลือลงไปในน้ำด้วย (ใช้น้ำ ๑ ขวดน้ำปลา น้ำตาลทราย ๒ ช้อนแกง เกลือป่น ½ ช้อนชา มีบางคนเข้าใจผิดว่าเวลาท้องเสียห้ามกินน้ำ เพราะคิดว่าน้ำจะทำให้ท้องเสียมากขึ้น ที่จริงแล้วส่วนใหญ่ท้องเสียถึงตายเพราะขาดน้ำ)

ขนานที่ ๒ ดื่มน้ำมะพร้าวอ่อนมากๆ

ขนานที่ ๓ ชงหรือต้มน้ำชาแก่ๆ กินเข้าไปมากๆ (ต้องระวังด้วยว่าท้องจะผูกตามมา)

ขนานที่ ๔ ต้มยาที่มีรสฝากเหล่านี้อย่างใดอย่างหนึ่งกินคือ ใบฝรั่ง เปลือกลูกทับทิม เปลือกลูกมังคุด เปลือกแค ลูกมะตูมอ่อนตากแห้ง วิธีต้มคือใช้ตัวยา ๑ กำมือ ต้มกับน้ำ ๕ แก้ว ต้มให้เดือดนาน ๑๐-๓๐ นาที แล้วแต่ว่าโรคเป็นมากเป็นน้อย กินครั้งละ ๑ แก้ว ทุก ๒ หรือ ๔ ชั่วโมง

ขนานที่ ๕ ละลายเม็ดแมงลัก ๒ ช้อนชาลงในน้ำเย็น ๑ แก้ว ทิ้งไว้ครึ่งชั่วโมงให้เม็ดแมงลักพองเต็มที่ กินให้หมดแก้วทุก ๔ ชั่วโมง (ใส่เกลือและน้ำตาลด้วยยิ่งดี)บางคนท้องร่วง กินข้าวกินน้ำไม่ได้ ให้กินยาเม็ดหรือยาคั้นน้ำแทนดังนี้คือ

ขนานที่ ๖ เอาใบฟ้าทะลายโจรตากแห้ง บดผงผสมน้ำผึ้ง ปั้นลูกกลอน กินครั้งละ ๔-๘ เม็ด (เม็ดขนาดเท่าเม็ดในพุทรา)

ขนานที่ ๗ เอาเหง้าไพล หรือกะทือ หรือกระชาย หรือขมิ้นชันอย่างใดอย่างหนึ่งล้างให้สะอาดปิ้งหรือเผาไฟพอให้สุก ตำคั้นเอาน้ำให้ได้ ๒ ช้อนแกง ผสมน้ำปูนใส ๑ ช้อนแกง กินทีเดียวให้หมดทุก ๒ หรือ ๔ ชั่วโมง

ขนานที่ ๘ เด็ดยอดฝรั่งค่อยๆ เคี้ยวกินทีละยอดจนครบ ๗ ยอดทุก ๒ หรือ ๔ ชั่วโมง

๑๑. ท้องร่วงอย่างแรง

ขนานที่ ๑ ใช้ทับทิมทั้งห้า คือ ต้น ใบ ราก ดอก ผล อย่างละเท่าๆกัน ใส่น้ำให้ท่วมยา ต้มให้ยาเดือดครึ่งชั่วโมง กินครั้งละ ½ -๑ แก้วทุก ๒ ชั่วโมง

ขนานที่ ๒ ใช้เปลือกต้นคูน ๑-๒ กำมือ ใส่น้ำให้ท่วมยา ต้มให้เดือดนาน ๑๕-๒๐ นาที กินครั้งละ ½ -๑ แก้ว ทุก ๒-๓ ชั่วโมง

๑๒. ท้องเสียในเด็กอ่อน

ขนานที่ ๑ ใช้ยอดทับทิม ๑ กำมือ ใส่น้ำ ๓-๔ แก้ว ต้มให้เดือดนานครึ่งชั่วโมง ให้เด็กกินครั้งละ ๑-๒ ถ้วยชา ทุก ๒-๔ ชั่วโมง

ขนานที่ ๒ เอาเนื้อกล้วยดิบมาฝานเป็นแผ่นบางปิ้งไฟให้สุก ให้เด็กเคี้ยวกิน หรือบดเป็นผงผสมน้ำหวานให้เด็กกินครั้งละ ½ -๑ ลูก ทุก ๒-๔ ชั่วโมง

ขนานที่ ๓ เอาลูกฝรั่งดิบฝานตากแดดให้แห้ง บดผงกินครั้งละครึ่งช้อนชา (ละลายน้ำกิน) ทุก ๒-๔ ชั่วโมง

ขนานที่ ๔ ใช้ใบอ่อนของใบเทียนกิ่ง ๑ กำมือ ใส่น้ำให้ท่วมยา ต้มให้เดือดนาน ๒๐-๓๐ นาที ให้เด็กกินครั้งละ ๑-๔ ช้อนแกง วันละ ๔ ครั้งหรือทุกครั้งที่ถ่าย เทียนกิ่งใช้แก้ท้องเสียอย่างอ่อนจนถึงอย่างแรง

ขนานที่ ๕ ใช้ผักเบี้ยใหญ่ทั้งต้น (รากไม่เอา) ๒-๓ กำมือ ใส่น้ำให้ท่วมยา ต้มให้เดือดนาน ๓๐-๔๕ นาที ให้กินทุกๆ ๒-๓ ชั่วโมง ครั้งละ ¼ - ½ แก้ว

๑๓. ท้องเสียบ่อย

แพ้อาหารต่างๆง่าย กินอะไรนิดหน่อยก็ท้องเสียแล้ว

ขนานที่ ๑ ซอยกระเทียม ๓-๗ กลีบลงในข้าว กินพร้อมกับกินข้าว วันละ ๒-๓ มื้อเป็นประจำ

ขนานที่ ๒ ใช้เปลือกลูกมังคุดแห้ง ๑ ลูก ต้มกับน้ำ ๓-๔ แก้ว ให้เดือดนาน ๕-๑๐ นาที กินวันละ ๓-๔ ครั้งๆละ ๑ แก้ว ก่อนอาหารและก่อนนอนยานี้ใช้กับเด็กเล็กได้ด้วย ขนาดให้ลดลงตามส่วน

ขนานที่ ๓ ใช้ลูกมะตูมอ่อนฝานเป็นแผ่นบางๆ ตากแห้ง ๑ กำมือ ต้มกับน้ำ ๓-๔ แก้ว ให้เดือดนาน ๑๐-๑๕ นาที กินวันละ ๓-๔ ครั้งๆละ ๑ แก้ว ก่อนอาหารครึ่งชั่วโมง และก่อนนอน ยานี้ใช้กับเด็กเล็กได้ด้วย ขนาดให้ลดลงตามส่วน

ขนานที่ ๔ ใช้เม็ดในมะม่วงสุก ตากแห้ง บดผง กินครั้งละ ½ -๑ ช้อนชา วันละ ๓ ครั้งก่อนอาหาร

๑๔. บิด

ในรายที่เป็นไม่รุนแรง คือไม่มีไข้สูง ไม่อ่อนเพลียมาก ให้ใช้ยาเหล่านี้ คือ

ขนานที่ ๑ ใช้หญ้าใต้ใบ ๑ กำมือ ต้มกับน้ำ ๓-๔ แก้ว ให้เดือดนาน ๑๕-๓๐ นาที วิธีกินในวันแรกกินทุกครั้งที่ถ่ายหรือทุก ๒-๔ ชั่วโมง วันที่สองกินวันละ ๓ ครั้งๆละ ๑ แก้วก่อนอาหาร หลังจากหายแล้วให้กินต่ออีก ๑ วัน

ขนานที่ ๒ ใช้กระชาย ไพล กระทือ ขมิ้นชัน อย่างใดอย่างหนึ่งก็ได้ ๑ กำมือ ตำให้ละเอียดผสมน้ำปูนใสพอให้ยาเหลวข้นๆ คั้นเอาน้ำกินครั้งละ ๑ ถ้วยชา กินแบบเดียวกับขนานที่ ๑

ขนานที่ ๓ เด็ดยอดโมกหลวงล้างให้สะอาด จุ่มลงในน้ำต้มสุก ให้ยางออกมาผสมกับน้ำจนน้ำเป็นสีเหมือนน้ำนม กินครั้งละ ๑ แก้ว กินแบบเดียวกับขนานที่ ๑

ขนานที่ ๔ ละลายเม็ดแมงลัก ๑-๒ ช้อนชา ลงในน้ำ ๑ แก้ว จนเม็ดแมงลักพองตัวเต็มที่จริงๆ จนน้ำข้นกินครั้งละ ๑ แก้ว วิธีกินเหมือนขนานที่ ๑

ขนานที่ ๕ ใช้เปลือกลูกทับทิม ๑ กำมือ ต้มกับน้ำ ๓-๔ แก้ว ให้เดือดนาน ๒๐-๓๐ นาที กินครั้งละ ๒-๓ ช้อนแกง วิธีกินเหมือนขนานที่ ๑ หรือเอาลูกทับทิมแก่ๆ ๑ ลูก หั่นให้ละเอียดใส่ครกโขลกจนแหลกดี (ทั้งเม็ดและเปลือก) คั้นกับน้ำให้ได้สัก ๑ แก้ว แล้วกินให้หมด

ขนานที่ ๖ ใช้ผักเบี้ยใหญ่ทั้งต้น (รากไม่เอา) ๑ กำมือ ใส่น้ำ ๕-๖ แก้ว ต้มให้เดือดนาน ๓๐-๔๕ นาที กินวันละ ๓ ครั้ง ๆละ ½ แก้ว (ยานี้แก้ปิดมีตัวได้ด้วย)

ขนานที่ ๗ เด็ดยอดสะแก ๗ ยอด ค่อยๆ เคี้ยวทีละยอดจนหมด วิธีใช้ยาเหมือนขนานที่ ๑

๑๕. บิดเรื้อรัง

ขนานที่ ๑ ใช้เปลือกผลทับทิม ผิงไฟให้แห้ง บดผง กินครั้งละ ½ -๑ ช้อนชา ผสมน้ำข้าวกินวันละ ๓ ครั้งก่อนอาหาร

ขนานที่ ๒ ใช้เม็ดในมะม่วงสุก ตากแห้งบดผง กินครั้งละ ½ -๑ ช้อนชาวันละ ๓ ครั้งก่อนอาหาร

ขนานที่ ๓ ให้กินเนื้อมะตูมสุกครั้งละ ๑ ลูก หลังอาหารทุกวัน

ขนานที่ ๔ ใช้ผักเบี้ยใหญ่ต้มกินเหมือนกับใช้แก้โรคบิด (ดูโรคบิดขนานที่ ๖) กินติดต่อกันนาน ๑ เดือน

ขนานที่ ๕ ใช้เปลือกต้นโกงกาง ๑ กำมือ ใส่น้ำให้ท่วมยา ต้มให้เดือดนาน ๕-๑๐ นาที กินวันละ ๓ ครั้งๆละ ๑ แก้วก่อนอาหาร

๑๖. อ่อนเพลียจากโรคบิดหรือท้องร่วง

ใช้ใบบัวบก ๑-๒ กำมือ ตำคั้นเอาน้ำผสมน้ำตาลให้พอออกรสหวาน กินวันละ ๑ ครั้ง

ข้อควรระวัง ห้ามกินเกินวันละ ๑ ครั้ง และห้ามกินติดต่อกันนานเกิน ๓-๔ วัน เพราะบัวบกเป็นยาเย็นจัด

๑๗. ท้องผูก

ขนานที่ ๑ ตื่นเช้าให้ดื่มน้ำให้มากที่สุดก่อนไปทำอย่างอื่น ดื่มถึง ๕ แก้วได้ยิ่งดี และในระหว่างวัน กินน้ำให้ได้ ๘-๑๐ แก้ว

ขนานที่ ๒ กินกล้วยน้ำว้าสุกวันละ ๓ ครั้งๆละ ๒ ลูก ก่อนอาหารครึ่งชั่วโมง

ขนานที่ ๓ กินมะละกอสุกหลังอาหารทุกมื้อ กินให้มากจนอิ่ม

ขนานที่ ๔ ละลายเม็ดแมงลัก ๑-๒ ช้อนชา ลงในน้ำ ๑ แก้ว จนเม็ดแมงลักพองตัวเต็มที่จนได้น้ำข้น ใส่น้ำตาลนิดหน่อยพอให้กินง่าย กินครั้งละ ๑ แก้วก่อนนอน

ขนานที่ ๕ ตื่นเช้าก่อนทำอะไรอื่นให้กินน้ำร้อนจัดๆ ๑ แก้ว ค่อยๆจิบกิน เหมือนกินกาแฟร้อน

ยาขนานที่ ๑-๕ นี้ กินเป็นประจำทุกวันได้โดยไม่อันตราย ส่วนยาขนานต่อไปนี้เป็นยาถ่ายให้กินเมื่อจำเป็นจริงๆ ห้ามกินเป็นประจำ เพราะจะทำให้ลำไส้เสีย

ขนานที่ ๖ ใช้ใบข่อยปิ้งไฟให้เหลืองกรอบ ๑-๒ หยิบมือ ชงกับน้ำเดือด ๑ แก้ว กินวันละ ๓-๔ แก้ว ก่อนอาหารเป็นยาระบายท้องอ่อนๆ

ขนานที่ ๗ เอาลูกมะขามป้อมสด ๑ กำมือ แกะเอาแต่เนื้อตำกับพริก เกลือ น้ำตาล ปรุงรสตามใจชอบ ตำพอแหลก กินให้หมดก่อนนอนเพียงครั้งเดียว

ขนานที่ ๘ ใช้ลูกสมอไทยแห้ง ๓-๕ ลูก ใส่น้ำ ๒ แก้ว ใส่เกลือ ๑ หยิบมือ ต้มให้เหลือน้ำ ๑ แก้ว กินครั้งละ ½ - ๑ แก้ว ก่อนนอนหรือหลังตื่นนอนใหม่ๆ

ขนานที่ ๙ ใช้ใบขี้เหล็กอ่อนหรือดอกตูมของขี้เหล็ก ๑-๒ กำมือ ใส่น้ำให้ท่วมยา ต้มให้เดือดนาน ๑๕ นาที กินครั้งละ ๑ แก้ว ก่อนอาหารเช้าหรือก่อนนอน

ขนานที่ ๑๐ ใช้ใบชุมเห็ดเทศตากแห้ง คั่วไฟให้พอหอม ๑ กำมือ ใส่น้ำให้ท่วมยา ต้มให้เดือดนาน ๕-๑๐ นาที กินครั้งละ ½ -๑ แก้ว ก่อนนอนหรือก่อนอาหารเช้า

ขนานที่ ๑๑ ใช้เนื้อในของฝักคูน ที่มีสีดำเข้มเป็นยางเหนียว ปั้นเป็นก้อนขนาดเท่าเม็ดในพุทรา กินที่ละ ๑-๔ ก้อน ก่อนนอน (แล้วแต่คนธาตุหนักเบา) หรือเอาเนื้อในฝักคูนครึ่งฝักต้มน้ำ ๒-๓ แก้วให้เดือดนาน ๕-๑๐ นาที กินครั้งละ ½ -๑ แก้วก่อนนอน (ถ้าไม่ถ่ายให้เพิ่มขนาดยา)

ขนานที่ ๑๒ เอาเนื้อส้มมะขามเปียกจิ้มเกลือกิน ก้อนขนาดเท่าหัวแม่มือ ครั้งละ ๒-๓ ก้อน ก่อนนอน

ขนานที่ ๑๓ ใช้ใบมะขามอ่อน ๑ กำมือปิ้งไฟ หรือตากแห้งแล้วคั่ว ใส่น้ำให้ท่วมยา ใส่เกลือพอเค็ม ต้มให้เดือดนาน ๕-๑๐ นาที กินก่อนนอน ครั้งละ ๑ แก้ว

๑๘. ท้องผูกในเด็กอ่อน

ขนานที่ ๑ เอาเทียนแท่งเล็กๆ หลาวอย่าให้มีคม ตัดว่านหางจระเข้มา ๑ ใบ เอาเทียนที่หลาวเสียบในวุ้นว่านหางจระเข้สักอึดใจหนึ่ง ชักออกมาเหน็บทวารเด็ก (อย่าให้ลึกเกินไป) แล้วก็ชักออกมา อุจจาระ เด็กจะตามออกมา

ขนานที่ ๒ ใช้ช้อนขูดกล้วยน้ำว้าสุกเบาๆ (ถ้าได้กล้วยหักมุกเผาจะดีมาก) เพื่อให้กล้วยละเอียด ให้เด็กกินวันละ ๒ ครั้ง ระหว่างมื้ออาหาร (เด็กอายุหนึ่งขวบให้กินครั้งละ ๑ ลูก เด็กเล็ก หรือเด็กโตให้ลดหรือเพิ่มตามกำลังของเด็ก) เด็กอายุต่ำกว่า ๓ เดือนห้ามกินกล้วย

๑๙. ท้องผูกในคนแก่หรือสตรีมีครรภ์

ให้กินน้ำผึ้งทุกเช้า โดยใช้น้ำผึ้ง ๒ ช้อนแกง ละลายในน้ำเย็นครึ่งแก้ว

๒๐. โรคพยาธิ