๑. ไข้ทับระดู
๒. ไข้หวัด
๔. ไข้ชักในเด็ก
๗. ตัวร้อน
๘. หัด
๑๐. หัดหลบใน
๑. ไข้ทับระดู
ขนานที่ ๑ ใช้ต้นบานไม่รู้โรยดอกขาวทั้งต้นและราก
๑ กำมือใส่น้ำลงไป ๓-๔ แก้ว ต้มให้เดือดนาน ๑๐ นาที กินครั้งละ ๑ แก้ว ทุกๆ ๑ / ๒ ๑ ชั่วโมง กิน
๓ ครั้ง
ขนานที่ ๒ เอาหญ้าเจ้าชู้ทั้งต้นและราก
๑ กำมือมัดสามเปลาะ ใส่น้ำท่วมยาต้มให้เดือด ๑ นาที กินครั้งละ ๑ แก้ว
ห่างกันครั้งละ ๑ ชั่วโมง กินครั้งหนึ่งก็แก้มัดมัดเปลาะหนึ่ง ยาหม้อหนึ่งกินได้ ๓
ครั้ง
ขนานที่ ๓ ใช้ต้นครามทั้งต้นและราก
๑ กำมือ มัด ๓ เปลาะต้มกินแบบเดียวกับขนานที่ ๑
ขนานที่ ๔ ใช้หญ้าใต้ใบทั้งต้นและราก
๑ กำมือ หัวหอม ๓ หัว เปราะหอม ๓ หัว ใส่น้ำพอท่วมยา ต้มกินแบบเดียวกับขนานที่ ๑ (ถ้าไม่มีเปราะหอมจะใช้แต่หญ้าใต้ใบและหัวหอมก็ได้)
๒. ไข้หวัด
สมุนไพรใช้ได้ดีกับไข้หวัดที่พึ่งเริ่มเป็นใหม่ๆ
ขนานที่
๑ ใช้หญ้าใต้ใบ
๑ กำมือ ต้มกับน้ำ ๓-๔
แก้วให้เดือดนาน ๑๐ นาที กินครั้งละ ๑ แก้ว วันละ ๓-๔ ครั้งก่อนอาหาร
และก่อนนอน
ขนานที่ ๒ ใช้ต้นฟ้าทะลายโจร
๑ กำมือ ต้มกับน้ำ ๓ แก้ว ให้เดือดนาน ๑๐ นาที กินครั้งละ ๑ แก้ว วันละ ๓-๔ ครั้ง
ก่อนอาหารและก่อนนอน
ขนานที่ ๓ กระเทียม
๗ กลีบใส่ลงในข้าวกินพร้อมกับกินข้าวทุกมื้อ (คนที่ชอบร้อนในไม่ควรกิน)
ขนานที่ ๔ กินต้นหอมสดๆ
ร่วมกับกินข้าวทุกมื้อ มื้อละ ๒-๓ ต้น จะช่วยให้หายหวัดได้เร็ว
ขนานที่ ๕ เอาก้านสะเดา
๑๕ ก้านหั่นเป็นท่อนสั้นๆ (ประมาณ ๑ องคลี) ต้มกับน้ำ ๒ แก้ว
เคี่ยวสามส่วนเหลือสองส่วน ดื่มน้ำยาครั้งละครึ่งแก้ว วันละ ๒-๓ ครั้ง
ขนานที่ ๖ ใช้ขิงแง่งขนาดเท่าหัวแม่มือ
ฝานเป็นแว่นบางๆ ใส่แก้วเติมน้ำเดือดลงไปให้เต็มแก้วปิดฝา ตั้งทิ้งไว้ให้เย็น
ช้อนเอาเนื้อขิงออก เติมน้ำตาลให้พอหวาน กินให้หมด ทำกินวันละ ๔
ครั้งก่อนอาหารและก่อนนอน
ขนานที่ ๑ เอาลูกเสมอไทย
๓-๕ ลูกต้มกับน้ำ ๓-๔ แก้วต้มให้เดือดนาน ๑๕-๒๐ นาที กินวันละ ๒ ครั้งๆ ละ ๑ / ๒ ๑ แก้ว
เป็นยาถ่ายพิษไข้
ขนานที่ ๒ ใช้เนื้อมะขามเปียกที่สะอาดแช่น้ำ
ขยำพอให้น้ำข้น ผสมน้ำตาล เกลือ กินครั้งละ ๑ แก้ววันละ ๒ ครั้ง เช้า-เย็น
ช่วยแก้กระหายช่วยลดความร้อน และช่วยระบายท้อง (ถ้าถ่ายมากไปให้ลดความข้นของมะขามลง)
ใช้ตะไคร้ทั้งต้นและราก
๓-๕ ต้น ขดแล้วมัดให้แน่น ต้มในหม้อใบใหญ่ๆ
พอเดือดดีแล้วเอาลงหาผ้าห่มคลุมตัวกับหม้อเอาไว้ เปิดฝาให้ไอน้ำค่อยๆ
ออกมา
ให้ไอน้ำรมตัวจนกระทั่งไอหมด เมื่อรมเสร็จอย่าพึ่งเอาผ้าห่มออก
ให้โผล่หัวออกมาก่อน จนตัวหายร้อน แล้วจึงเอาผ้าออกได้ (ถ้าไม่มี
ตะไคร้ ใช้หัวหอมหรือขิงแทนก็ได้)
นอกจากกินยาแล้ว
ให้กินน้ำ ๑ แก้วทุกๆ ๒ ชั่วโมงจะช่วยให้ไข้หวัดหายเร็วขึ้นมาก
เด็กอ่อนที่เป็นไข้หวัดมีน้ำมูกมาก จมูกคัดหายใจไม่ออก
ให้ใช้ยาต่อไปนี้
ขนานที่
๑ เอาหัวหอมทุบพอแหลกห่อผ้า
วางไว้ที่หัวนอนเด็กขณะที่เด็กหลับ (เพื่อไม่ให้กลิ่นหัวหอมเข้าตาจะทำให้แสบตา)
ขนานที่ ๒ เอาใบหูเสือขยี้พอกที่กระหม่อมเด็กเวลาเย็น
พอกนาน ๑ ชั่วโมง
ขนานที่
๓ ใช้ใบขี้กาขาวตำให้ละเอียดพอกที่ขม่อมเด็กเวลาเย็น
พอกนาน ๑ ชั่วโมง
๔. ไข้ชักในเด็ก
เอาหัวหอมเล็กตำให้ละเอียดผสมเหล้าพอเหลวๆ
(ถ้าไม่มีเหล้าให้ผสมน้ำแทน)
เอาน้ำทาตัวเด็กให้ทั่ว
เมื่อเริ่มเปลี่ยนอากาศหรือเปลี่ยนฤดู
รู้สึกจะเป็นไข้ ให้ใช้ใบแคอ่อนต้ม กินเนื้อใบต่างผักจิ้ม กินให้มากๆ
พร้อมกับกินข้าวหรือเอาดอกแคมาแกงส้ม กินดอกแคให้มากๆ พร้อมกับกินข้าว
คือไข้ที่เกือบจะหายแล้ว
กลับเป็นซ้ำอีกที ใช้รากมะนาวผสมกับน้ำซาวข้าวกินครั้งละ ๑ แก้ว วันละ ๓ ครั้ง
ก่อนอาหาร
๗. ตัวร้อน
ใช้น้ำเย็น
๒ ส่วนผสมกับน้ำส้มสายชู ๑ ส่วน แล้วใช้ผ้าขนหนูจุ่ม บิดพอหมาดๆ
เช็ดตามร่างกายให้ทั่ว
๘. หัด
ใช้สะตือ
(ประดู่ขาว)
ทั้ง ๕ อย่างละ ๑ กำมือ ใส่น้ำให้ท่วมยา ต้มให้เดือดนาน ๕-๑๐ นาที
กินครั้งละ ๑ ถ้วย วันละ ๒ ครั้ง เช้า-เย็น และเอาน้ำอาบด้วย
ยานี้ป้องกันหัดหลบลงลำไส้ ทำให้ท้องร่วงและป้องกันหัดหลบลงปอดทำให้หอบ
๑๐. ผื่นคันจากโรคหัด
เด็กเป็นหัด
เหือด (หัดเยอรมัน) อีสุกอีใส อีดำอีแดง
แล้วผิวหนังคัน ให้ใช้ยาต่อไปนี้ คือ
ขนานที่
๑ ใช้หัวผักหนาม
๑-๒ กำมือต้มกับน้ำ ๒-๓ ขัน ให้เดือดนาน ๒๐-๓๐ นาที เอาน้ำนี้อาบขณะที่ยังอุ่นๆ
อยู่ วันละ ๒ ครั้ง เช้า-เย็น
อาบแล้วไม่ต้องล้างยาออก
ขนานที่ ๒ ใช้ใบหมากผู้
ใบหมากเมีย (หมากที่กินกับพลู) ใบมะยม
ใช้อย่างละ ๑-๒ กำมือ แช่ในน้ำ ๒-๓ ลิตร (๒-๓ ขวดน้ำปลา)
แช่ทิ้งไว้ค้างคืน เอาน้ำมาอาบ เช่นเดียวกับอาบน้ำผักหนาม (ขนานที่ ๑)
ขนานที่ ๓ เอาดินสอพองเผาไฟ
๕ ส่วน ขมิ้นชันผง ๑ ส่วน ยาสองอย่างนี้บดเข้าด้วยกันละลายน้ำ กรองด้วยผ้า
เอาน้ำทาแผลแก้คันและรีดหนองทำให้แผลตกสะเก็ดเร็ว
ขนานที่ ๔ ใช้เหงือกปลาหมอทั้งต้น
และราก (แห้งหรือสดก็ได้) สับเป็นชิ้นเล็กๆ
๑ ขัน ต้มกับน้ำ ๓-๔ ขันใช้อาบ (อาบน้ำให้สะอาดก่อน
หลังอาบน้ำยาแล้วไม่ต้องล้างออก)
๑๑. หัดหลบใน
หัดหลบลงลำไส้ทำให้ท้องร่วง
ใช้สะตือ (ประดู่ขาว) ทั้ง ๕ อย่างละ ๑
กำมือ ใส่น้ำให้ท่วมยา ต้มให้เดือดนาน ๑๕-๒๐ นาที กินครั้งละ ๒-๓ ถ้วยชา กิน ๓
ครั้งห่างกันครั้งละ ๔ ชั่วโมง